پرتودرمانی یا رادیوتراپی یکی از روشهای اصلی درمان سرطان است. در این روش از دوز بالای پرتو برای آسیب رساندن به DNA سلولهای سرطانی و متوقف کردن رشد آنها استفاده میشود.
پرتو علاوه بر سلولهای سرطانی میتواند روی سلولهای سالمی که در میدان درمان قرار دارند نیز اثر بگذارد. یکی از بافتهایی که ممکن است واکنش نشان دهد، پوست ناحیه تحت درمان است. قرمزی، خشکی، خارش، حساسیت، تغییر رنگ و در موارد شدیدتر پوستهریزی و زخم مرطوب از واکنشهای احتمالی هستند.
تغذیه مناسب و دریافت مایعات کافی نمیتوانند اثر پرتو را بر پوست کاملاً متوقف کنند، اما میتوانند به حفظ وضعیت تغذیهای بدن، تأمین مواد لازم برای بازسازی بافت و جلوگیری از کمآبی کمک کنند. مؤسسه ملی سرطان آمریکا تأکید میکند که بدن در زمان پرتودرمانی برای حفظ وزن و ترمیم بافت به دریافت کافی انرژی و پروتئین نیاز دارد.
رادیوتراپی چگونه روی پوست اثر میگذارد؟
پرتودرمانی خارجی باید از پوست عبور کند تا به بافت هدف برسد. سلولهای پوست در محدوده درمان نیز بخشی از پرتو را دریافت میکنند.
پوست بهطور طبیعی دائماً سلولهای جدید تولید میکند، اما طی جلسات متوالی رادیوتراپی ممکن است سلولهای سالم پوست فرصت کافی برای جایگزینی سلولهای آسیبدیده نداشته باشند.
در نتیجه ممکن است بهتدریج علائمی مانند:
- قرمزی
- تیرهتر شدن پوست
- خشکی
- خارش
- حساسیت
- تورم
- پوستهریزی
ایجاد شوند.
در موارد شدیدتر، پوست ممکن است باز، مرطوب و دردناک شود که اصطلاحاً Moist Desquamation یا Moist Reaction نامیده میشود.
واکنش پوستی رادیوتراپی چه زمانی شروع میشود؟
واکنش پوستی معمولاً بلافاصله بعد از اولین جلسه ظاهر نمیشود.
در بسیاری از بیماران تغییرات پوستی طی هفتههای اول درمان بهتدریج ظاهر میشوند. NHS گزارش میکند که حساسیت، خشکی یا تغییر رنگ پوست ممکن است حدود یک تا دو هفته پس از آغاز رادیوتراپی شروع شود.
شدت واکنش به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- محل تحت درمان
- دوز کلی پرتو
- تعداد جلسات
- وسعت منطقه تابش
- نوع درمان
- مصرف بعضی داروهای همزمان
- ویژگیهای فردی پوست
بنابراین ممکن است دو بیمار که رادیوتراپی دریافت میکنند واکنش پوستی کاملاً متفاوتی داشته باشند.
آیا تغذیه میتواند پوست را در برابر پرتو مقاوم کند؟
به معنای واقعی کلمه، خیر.
هیچ ماده غذایی ثابت نشده است که بتواند پوست را بهگونهای «مقاوم به اشعه» کند که دیگر دچار Radiation Dermatitis نشود.
اما تغذیه مناسب میتواند شرایط بدن را برای:
- تحمل بهتر درمان
- حفظ وزن
- حفظ توده عضلانی
- ساخت پروتئینهای جدید
- ترمیم بافت
- عملکرد سیستم ایمنی
بهبود دهد.
NCI بیان میکند بیمارانی که وضعیت تغذیهای مناسبی دارند معمولاً توان بیشتری برای تحمل عوارض درمان دارند و دریافت کافی کالری و پروتئین به حفظ قدرت و جلوگیری از تحلیل بافت کمک میکند.
بنابراین عبارت دقیقتر این است:
تغذیه مناسب از توان ترمیم و سلامت پوست در دوره رادیوتراپی حمایت میکند، اما اثر پرتودرمانی بر پوست را خنثی نمیکند.
چرا پروتئین در زمان رادیوتراپی اهمیت دارد؟
پروتئین یکی از مهمترین مواد اولیه بدن برای ساخت و بازسازی بافت است.
بدن برای موارد زیر به پروتئین نیاز دارد:
- ساخت سلولهای جدید
- بازسازی بافت آسیبدیده
- ساخت آنزیمها
- عملکرد سیستم ایمنی
- حفظ عضلات
- ترمیم زخم
در زمان سرطان و درمان آن، بعضی بیماران ممکن است نسبت به حالت عادی به پروتئین و انرژی بیشتری نیاز داشته باشند. NCI نیز اشاره میکند که بیماران مبتلا به سرطان ممکن است برای حفظ وزن و قدرت به دریافت پروتئین و کالری بیشتری نیاز داشته باشند.
منابع مناسب پروتئین
بسته به رژیم غذایی و وضعیت بیمار میتوان از منابع زیر استفاده کرد:
- تخممرغ
- مرغ
- ماهی
- گوشت
- لبنیات
- ماست
- پنیر
- حبوبات
- عدس
- لوبیا
- نخود
- سویا
- مغزها و کره مغزها
اگر بیمار اشتهای کمی دارد، وعدههای کوچک و پرتکرار ممکن است بهتر از سه وعده بزرگ تحمل شوند.
چرا دریافت کالری کافی مهم است؟
اگر بدن انرژی کافی از غذا دریافت نکند، ممکن است برای تأمین انرژی به سراغ ذخایر بدن و حتی پروتئین عضلات برود.
این مسئله میتواند باعث:
- کاهش وزن
- ضعف
- خستگی
- کاهش توده عضلانی
- بدتر شدن وضعیت تغذیهای
شود.
در دوره رادیوتراپی هدف همیشه «رژیم کمکالری و لاغری» نیست؛ در بسیاری از بیماران حفظ وزن و دریافت مواد مغذی کافی اولویت دارد.
نوشیدن آب کافی چه نقشی دارد؟
آب بخش مهمی از:
- خون
- مایع بین سلولی
- تنظیم دمای بدن
- انتقال مواد مغذی
- دفع مواد زائد
است.
کمآبی میتواند باعث بروز علائمی مانند:
- خشکی دهان
- خستگی
- سردرد
- سرگیجه
- کاهش تمرکز
- یبوست
- ادرار تیره
شود.
مراکز رادیوتراپی نیز بر حفظ هیدراتاسیون در طول درمان تأکید دارند. برای بسیاری از بیماران حدود ۶ تا ۸ لیوان مایعات در روز بهعنوان یک راهنمای عمومی مطرح میشود، اما مقدار مناسب به وزن، بیماریهای همراه، آبوهوا، اسهال، استفراغ و شرایط درمان بستگی دارد.
آیا نوشیدن آب بیشتر مستقیماً از سوختگی ناشی از رادیوتراپی جلوگیری میکند؟
شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد صرفاً نوشیدن مقدار بسیار زیاد آب بتواند از Radiation Dermatitis جلوگیری کند.
آب کافی بیشتر به پیشگیری از کمآبی و حفظ عملکرد طبیعی بدن کمک میکند.
بنابراین نوشیدن آب بیش از نیاز بدن برای «شستن اشعه از بدن» یا جلوگیری مستقیم از واکنش پوستی مبنای علمی ندارد.
در رادیوتراپی خارجی، بیمار بعد از جلسه درمان «رادیواکتیو» نمیشود و آب نیز پرتو را از پوست خارج نمیکند. پرتودرمانی خارجی با تاباندن پرتو به ناحیه مشخص انجام میشود و پس از پایان تابش، پرتو داخل بدن باقی نمیماند.
چقدر آب باید بنوشیم؟
عدد واحدی برای همه بیماران وجود ندارد.
برخی مراکز درمانی حدود ۶ تا ۸ لیوان آب یا مایعات در روز را پیشنهاد میکنند. در بعضی شرایط ممکن است نیاز بیمار بیشتر باشد، بهخصوص اگر:
- اسهال دارد
- استفراغ دارد
- هوا گرم است
- تعریق زیاد دارد
- تب دارد
اما مقدار مناسب باید فردی تعیین شود.
چه کسانی نباید بدون محدودیت آب بیشتری بنوشند؟
این نکته بسیار مهم است.
بیمارانی که:
- نارسایی قلبی دارند
- بیماری کلیوی دارند
- محدودیت مصرف مایعات دارند
- سدیم خون آنها پایین است
- داروهای خاصی مصرف میکنند
نباید صرفاً براساس توصیه عمومی میزان مصرف آب خود را افزایش دهند.
در این بیماران مقدار مایعات باید طبق نظر پزشک تعیین شود.
چگونه بفهمیم بدن کمآب شده است؟
یکی از شاخصهای ساده، رنگ ادرار است.
ادرار بسیار تیره میتواند یکی از نشانههای کمآبی باشد؛ اگرچه داروها، مواد غذایی و بیماریها نیز میتوانند رنگ ادرار را تغییر دهند.
علائم دیگر کمآبی میتوانند شامل:
- تشنگی زیاد
- خشکی دهان
- کاهش ادرار
- سرگیجه
- ضعف
- سردرد
باشند.
در بیمار تحت رادیوتراپی که به دلیل تهوع، درد هنگام بلع یا اسهال قادر به نوشیدن مایعات کافی نیست، باید تیم درمان در جریان قرار گیرد.
چه نوشیدنیهایی برای هیدراتاسیون مناسباند؟
برای بیشتر بیماران، آب ساده انتخاب بسیار مناسبی است.
مایعات دیگر نیز ممکن است در تأمین آب بدن نقش داشته باشند:
- شیر
- سوپ
- آبمیوه در حد متعادل
- چای
- نوشیدنیهای تغذیهای
انتخاب باید با شرایط بیمار هماهنگ باشد.
برای مثال بیمار دیابتی باید به قند نوشیدنیها توجه کند و فردی که مشکل بلع دارد ممکن است به قوام خاص مایعات نیاز داشته باشد.
آیا قهوه و چای باعث کمآبی میشوند؟
نوشیدنیهای کافئیندار نیز مقداری مایع به بدن میرسانند و در مصرف معمول لزوماً باعث کمآبی نمیشوند.
بااینحال اگر بیمار:
- تپش قلب
- بیخوابی
- مشکلات معده
- اسهال
- یا دستور اختصاصی پزشک
دارد، ممکن است لازم باشد مقدار کافئین محدود شود.
بهتر است بخش عمده مایعات روزانه از آب و نوشیدنیهای مناسب وضعیت بیمار تأمین شود.
نقش میوه و سبزیجات
میوهها و سبزیجات علاوه بر آب، منابعی از:
- ویتامینها
- مواد معدنی
- فیبر
- ترکیبات گیاهی
هستند.
در بیماری که دستگاه گوارش تحت پرتودرمانی نیست و محدودیت خاصی ندارد، استفاده متنوع از میوه و سبزیجات بخشی از تغذیه متعادل است.
اما در پرتودرمانی:
- لگن
- شکم
- روده
ممکن است بیمار دچار اسهال یا علائم گوارشی شود و رژیم غذایی نیاز به تغییر موقت داشته باشد.
در این شرایط رژیم عمومی «میوه و سبزی بیشتر» همیشه مناسب نیست و باید براساس علائم تنظیم شود. NCI تأکید میکند عوارض تغذیهای پرتودرمانی به محل تابش بستگی دارند.
نقش چربیهای سالم
چربیها منبع فشردهای از انرژی هستند و بعضی اسیدهای چرب برای ساخت غشای سلولی ضروریاند.
منابع مناسب میتوانند شامل:
- روغن زیتون
- مغزها
- دانهها
- آووکادو
- ماهی
باشند.
در بیمارانی که کاهش وزن دارند، اضافه کردن مقدار مناسب منابع پرانرژی به غذا میتواند به افزایش دریافت کالری کمک کند.
آیا ویتامین C برای پوست هنگام رادیوتراپی مفید است؟
ویتامین C در ساخت کلاژن و عملکرد طبیعی بافت نقش دارد و بهتر است نیاز بدن از یک رژیم غذایی متعادل تأمین شود.
اما این موضوع به معنای اثبات اثر مکملهای دوز بالای ویتامین C برای جلوگیری از عوارض پوستی پرتودرمانی نیست.
در دوران درمان سرطان نباید مکملهای دوز بالا بدون هماهنگی با انکولوژیست مصرف شوند.
زینک و ترمیم پوست
روی یا Zinc نیز در:
- تقسیم سلولی
- عملکرد ایمنی
- ترمیم بافت
نقش دارد.
اما مصرف مکمل زینک برای همه بیماران تحت رادیوتراپی ضروری نیست.
مکمل بیشتر زمانی مطرح میشود که کمبود یا دریافت ناکافی وجود داشته باشد.
مصرف طولانیمدت مقادیر بالای روی میتواند عوارض و عدم تعادل سایر مواد معدنی ایجاد کند.
آیا مکملهای آنتیاکسیدان هنگام رادیوتراپی مفید هستند؟
این موضوع باید با احتیاط مطرح شود.
نباید تصور کرد که چون آنتیاکسیدانها برای سلامت عمومی مفید هستند، مصرف مقادیر بسیار زیاد مکملهای آنتیاکسیدان حتماً در زمان پرتودرمانی بهتر است.
مصرف مکملهای با دوز بالا در طول درمان سرطان ممکن است با درمان یا داروهای دیگر تداخل داشته باشد.
بنابراین پیش از مصرف:
- ویتامین C با دوز بالا
- ویتامین E
- مکملهای گیاهی
- ترکیبات آنتیاکسیدانی
- محصولات «تقویتکننده پوست»
باید با انکولوژیست یا متخصص تغذیه سرطان مشورت شود.
بهتر است بدون دلیل پزشکی، مکمل جایگزین رژیم غذایی متعادل نشود.
کاهش وزن در رادیوتراپی را جدی بگیرید
کاهش وزن ناخواسته میتواند علامت این باشد که بیمار کالری یا پروتئین کافی دریافت نمیکند.
این مشکل بهویژه در رادیوتراپی نواحی:
- سر و گردن
- مری
- قفسه سینه
- شکم
ممکن است بیشتر دیده شود، زیرا درمان میتواند باعث:
- کاهش اشتها
- تغییر مزه
- خشکی دهان
- درد هنگام بلع
- تهوع
- اسهال
شود.
کاهش وزن قابلتوجه باید به تیم درمان گزارش شود.
در صورت کاهش اشتها چه کنیم؟
اگر بیمار نمیتواند وعدههای بزرگ بخورد، میتوان از:
- وعدههای کوچکتر
- میانوعدهها
- غذاهای پرپروتئین
- نوشیدنیهای تغذیهای
- اسموتیهای مناسب
- غذاهای نرم
استفاده کرد.
NCI پیشنهاد میکند در افراد دارای کاهش اشتها غذاهای پرکالری و پرپروتئین در حجم کمتر استفاده شوند و وعدههای متعدد کوچک در طول روز مصرف شود.
تغذیه در پرتودرمانی سر و گردن
این بیماران ممکن است با مشکلات خاصی روبهرو شوند:
- خشکی دهان
- زخم دهان
- تغییر حس چشایی
- درد هنگام بلع
- اختلال بلع
- بزاق غلیظ
این مشکلات میتوانند مصرف آب و غذا را کاهش دهند.
در چنین شرایطی حفظ هیدراتاسیون اهمیت بیشتری پیدا میکند و ممکن است بیمار نیازمند رژیم غذایی نرم، مکمل تغذیهای یا ارزیابی متخصص تغذیه و گفتاردرمانگر بلع باشد.
تغذیه در پرتودرمانی شکم و لگن
رادیوتراپی شکم و لگن ممکن است باعث:
- تهوع
- اسهال
- نفخ
- کاهش اشتها
شود.
اسهال میتواند مقدار قابلتوجهی مایعات و الکترولیتها از بدن خارج کند.
در این وضعیت باید:
- مایعات از دسترفته جبران شوند.
- علائم کمآبی بررسی شوند.
- تیم رادیوتراپی از شدت اسهال مطلع شود.
ممکن است پزشک یا متخصص تغذیه رژیم موقتی خاصی توصیه کند.
تغذیه در رادیوتراپی پستان
در رادیوتراپی پستان، عوارض گوارشی شدید معمولاً نسبت به تابش شکم و لگن کمتر است، اما بیمار ممکن است:
- خستگی
- کاهش اشتها
- حساسیت پوست
- قرمزی
- خشکی
داشته باشد.
هدف تغذیهای اصلی معمولاً:
- حفظ وزن
- دریافت پروتئین کافی
- هیدراتاسیون مناسب
- رژیم متعادل
است.
تغییرات پوستی یکی از عوارض شناختهشده رادیوتراپی پستان است.
مراقبت موضعی از پوست به اندازه تغذیه اهمیت دارد
برای کاهش مشکلات پوستی فقط نباید روی رژیم غذایی تمرکز کرد.
NCI توصیه میکند در ناحیه تحت پرتودرمانی:
- از شویندههای ملایم استفاده شود.
- پوست مرطوب نگه داشته شود.
- از محصولات توصیهشده تیم درمان استفاده شود.
- از آفتاب محافظت شود.
- از یخ یا پد حرارتی روی ناحیه درمان خودداری شود.
- از مالش و تحریک پوست جلوگیری شود.
این اقدامات مستقیماً با پوست تماس دارند و در پیشگیری و مدیریت Radiation Dermatitis اهمیت بیشتری از مصرف یک ماده غذایی خاص دارند.
نقش مرطوبکننده
مرطوبکننده میتواند به کاهش:
- خشکی
- خارش
- کشیدگی پوست
کمک کند.
NHS نیز استفاده روزانه از مرطوبکننده را در زمان رادیوتراپی توصیه میکند.
اما محصول مناسب باید با تیم رادیوتراپی هماهنگ شود، زیرا بعضی مراکز درباره زمان استفاده از کرم نسبت به جلسه تابش دستور خاصی دارند.
اگر پوست:
- تاول زده است،
- باز شده است،
- ترشح دارد،
- یا دچار Moist Desquamation شده است،
نباید صرفاً همان روتین مرطوبکننده پوست سالم ادامه داده شود و زخم باید توسط تیم درمان بررسی شود.
آب خوردن با مرطوب کردن پوست یکسان نیست
این دو مفهوم با هم متفاوتاند.
هیدراتاسیون بدن:
یعنی تأمین مایعات کافی برای عملکرد طبیعی بدن.
هیدراتاسیون لایه سطحی پوست:
تا حد زیادی به عملکرد سد پوستی و استفاده مناسب از مرطوبکنندهها نیز وابسته است.
بنابراین نوشیدن آب کافی برای سلامت عمومی ضروری است، اما اگر پوست ناحیه تابش خشک شده است، صرفاً نوشیدن چند لیوان آب بیشتر جایگزین مراقبت موضعی و مرطوبکننده مناسب نمیشود.
NCI نیز برای خشکی ناشی از درمان بر استفاده از مرطوبکنندههای توصیهشده در کنار سایر مراقبتها تأکید دارد.
چه چیزهایی پوست ناحیه تحت تابش را تحریک میکنند؟
بهتر است از موارد زیر روی محل درمان اجتناب شود، مگر تیم رادیوتراپی اجازه داده باشد:
- عطر
- محصولات پوستی محرک
- ساییدن پوست
- کیسه و لیف زبر
- چسبهای غیرضروری
- پد حرارتی
- کیسه یخ مستقیم
- نور شدید خورشید
- اصلاح خشن پوست
پوست باید بعد از شستوشو بهآرامی با حوله نرم خشک شود و مالش داده نشود.
آیا باید پوست تحت رادیوتراپی را از آفتاب محافظت کرد؟
بله.
پوستی که تحت پرتودرمانی قرار گرفته ممکن است نسبت به نور خورشید حساستر باشد.
بهتر است:
- ناحیه با لباس مناسب پوشانده شود.
- از نور مستقیم خورشید اجتناب شود.
- درباره ضدآفتاب مناسب با تیم درمان صحبت شود.
این حساسیت ممکن است حتی پس از پایان درمان برای مدتی ادامه داشته باشد.
آیا نوشیدن الکل در دوره رادیوتراپی مناسب است؟
این موضوع به:
- نوع سرطان
- محل درمان
- داروهای همزمان
- وضعیت کبد
- سلامت عمومی
بستگی دارد.
الکل میتواند در بعضی بیماران:
- دهان و گلو را تحریک کند.
- کمآبی را تشدید کند.
- با بعضی داروها تداخل داشته باشد.
بهویژه در پرتودرمانی سر و گردن یا در بیماران دارای التهاب مخاط، ممکن است پزشک توصیه به محدود کردن یا قطع الکل کند.
آیا سیگار روی پوست و ترمیم تأثیر دارد؟
بله. استعمال دخانیات میتواند خونرسانی و اکسیژنرسانی بافت را کاهش دهد و بهطور کلی با ترمیم ضعیفتر بافت ارتباط دارد.
ادامه سیگار در طول درمان سرطان نیز میتواند عوارض و پیامدهای درمانی را بدتر کند.
ترک سیگار بخشی مهم از مراقبت کلی بیمار است.
چه زمانی به متخصص تغذیه نیاز داریم؟
مراجعه به متخصص تغذیه بالینی یا انکولوژی بهخصوص زمانی مفید است که بیمار:
- در حال کاهش وزن است.
- اشتهای بسیار کمی دارد.
- نمیتواند پروتئین کافی دریافت کند.
- درد هنگام بلع دارد.
- اسهال شدید دارد.
- استفراغ مکرر دارد.
- دچار سوءتغذیه است.
- رژیم غذایی محدود یا بیماری زمینهای دارد.
NCI نیز توصیه میکند بیماران در معرض سوءتغذیه برای ارزیابی و برنامه تغذیهای فردی به متخصص تغذیه ارجاع شوند.
علائم هشدار کمآبی در دوران رادیوتراپی
در صورت بروز موارد زیر باید با تیم درمان تماس گرفت:
- ناتوانی در نوشیدن مایعات
- استفراغ مداوم
- اسهال شدید
- کاهش واضح مقدار ادرار
- ادرار بسیار تیره
- سرگیجه شدید
- ضعف شدید
- خشکی شدید دهان
- افت فشار یا حالت غش
ممکن است بیمار نیاز به درمان علت، داروی ضدتهوع یا حتی مایعات وریدی داشته باشد.
چه زمانی تغییرات پوست را به تیم رادیوتراپی گزارش کنیم؟
هر تغییر پوستی قابلتوجه بهتر است گزارش شود، بهخصوص:
- درد رو به افزایش
- قرمزی شدید
- تورم
- تاول
- ترک یا باز شدن پوست
- ناحیه خیس و ترشحدار
- خونریزی
- بوی نامطبوع
- چرک
- تب
NCI تأکید میکند پوست در میدان پرتودرمانی ممکن است در موارد شدید باز، دردناک و مرطوب شود و در معرض عفونت قرار گیرد.
اشتباهات رایج درباره تغذیه و پوست در پرتودرمانی
«هرچه آب بیشتری بخورم، پوست کمتر میسوزد»
شواهدی برای این رابطه مستقیم وجود ندارد. نوشیدن کافی برای جلوگیری از کمآبی مهم است، اما آب زیاد Radiation Dermatitis را خنثی نمیکند.
«باید روزانه چهار یا پنج لیتر آب بخورم»
خیر. مقدار آب باید با شرایط بیمار هماهنگ باشد و نوشیدن بیش از حد نیز میتواند خطرناک باشد.
«مکملهای آنتیاکسیدان حتماً از پوست در برابر اشعه محافظت میکنند»
اثبات نشده است و مکملهای دوز بالا ممکن است با درمان تداخل داشته باشند.
«اگر خوب غذا بخورم دیگر واکنش پوستی ایجاد نمیشود»
خیر. حتی بیماری با وضعیت تغذیهای عالی ممکن است Radiation Dermatitis ایجاد کند.
«فقط آب خوردن برای خشکی پوست کافی است»
خیر. مراقبت موضعی و استفاده از مرطوبکننده مناسب نیز اهمیت دارد.
«برای تقویت پوست باید هر نوع کرم و روغنی استفاده کرد»
خیر. محصولات مورد استفاده در میدان پرتودرمانی باید با تیم درمان هماهنگ شوند.
سؤالات متداول
روزانه چقدر آب هنگام رادیوتراپی بنوشیم؟
برای بسیاری از افراد حدود ۶ تا ۸ لیوان مایعات در روز یک راهنمای عمومی است، اما مقدار دقیق باید براساس وزن، بیماریهای زمینهای، محل درمان و میزان از دست رفتن مایعات تعیین شود.
آیا آب زیاد از سوختگی پرتودرمانی جلوگیری میکند؟
خیر. آب کافی از کمآبی جلوگیری میکند، اما شواهدی وجود ندارد که نوشیدن مقدار بسیار زیاد آب مستقیماً مانع Radiation Dermatitis شود.
بهترین غذا برای پوست در رادیوتراپی چیست؟
یک ماده غذایی واحد وجود ندارد. دریافت کافی پروتئین، کالری و یک رژیم متنوع مهمتر از مصرف یک «غذای معجزهگر» است.
آیا تخممرغ برای بیمار تحت پرتودرمانی مناسب است؟
در صورت نداشتن محدودیت غذایی، تخممرغ یک منبع مناسب پروتئین است و میتواند بخشی از رژیم غذایی بیمار باشد.
آیا مکمل زینک برای همه بیماران لازم است؟
خیر. مکمل بیشتر در صورت کمبود یا توصیه پزشک و متخصص تغذیه مطرح میشود.
آیا ویتامین C باعث جلوگیری از سوختگی اشعه میشود؟
شواهد کافی برای چنین ادعایی وجود ندارد. نیاز طبیعی بدن به ویتامین C بهتر است از رژیم غذایی تأمین شود و مکمل دوز بالا باید با پزشک هماهنگ شود.
آیا مرطوبکننده از آب خوردن مهمتر است؟
این دو نقش متفاوت دارند. آب برای هیدراتاسیون کل بدن لازم است و مرطوبکننده به حفظ رطوبت لایه سطحی پوست کمک میکند. هیچکدام جای دیگری را نمیگیرد.
اگر پوست در رادیوتراپی باز شد چه کنیم؟
پوست باز، مرطوب، دردناک یا ترشحدار باید توسط تیم رادیوتراپی بررسی شود. ممکن است به پانسمان یا مراقبت تخصصی نیاز داشته باشد.
آیا در زمان رادیوتراپی رژیم خاصی لازم است؟
رژیم باید براساس محل پرتودرمانی و عوارض بیمار تنظیم شود. بیمار مبتلا به اسهال، مشکل بلع یا کاهش وزن ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشد.
جمعبندی و توصیه نهایی
تغذیه مناسب و نوشیدن مایعات کافی بخش مهمی از مراقبت بیمار در دوران رادیوتراپی هستند، اما نباید اثر آنها بیش از حد بیان شود.
هیچ رژیم غذایی، مکمل یا مقدار مشخصی از آب نمیتواند پوست را در برابر پرتودرمانی کاملاً مقاوم کند.
پرتودرمانی میتواند سلولهای سالم پوست در میدان درمان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و باعث قرمزی، خشکی، خارش، تغییر رنگ و در موارد شدیدتر پوستهریزی مرطوب شود. شدت این عوارض تحت تأثیر دوز و محل پرتودرمانی و عوامل فردی قرار دارد.
بااینحال تغذیه مناسب به بدن کمک میکند مواد اولیه لازم برای حفظ و ترمیم بافت را در اختیار داشته باشد. دریافت کالری و پروتئین کافی بهویژه برای جلوگیری از کاهش وزن و تحلیل بافت اهمیت دارد.
نوشیدن مایعات کافی نیز برای جلوگیری از کمآبی ضروری است، اما مقدار آن باید براساس شرایط هر بیمار تعیین شود و افرادی که محدودیت مایعات دارند باید از دستور پزشک پیروی کنند.
در کنار تغذیه و آب، مراقبت مستقیم از پوست اهمیت زیادی دارد: شستوشوی ملایم، خشک کردن بدون مالش، استفاده از مرطوبکننده مورد تأیید تیم رادیوتراپی، جلوگیری از اصطکاک و محافظت در برابر آفتاب از اصول مهم هستند.
اگر بیمار دچار کاهش وزن، کماشتهایی شدید، اسهال، استفراغ یا مشکل بلع شده است، بهتر است قبل از ایجاد سوءتغذیه یا کمآبی با متخصص تغذیه و تیم انکولوژی مشورت کند.
توجه: این مقاله برای آموزش عمومی تهیه شده است. برنامه غذایی، میزان مایعات و مراقبت از پوست باید براساس محل پرتودرمانی، نوع سرطان، بیماریهای زمینهای و توصیه تیم انکولوژی تنظیم شود.
دیدگاهتان را بنویسید