زخم شریانی چرا ایجاد می‌شود؟
زخم شریانی یا Arterial Ulcer زخمی است که در اثر ناکافی بودن جریان خون شریانی به پوست و بافت‌های اندام، معمولاً پا و انگشتان، ایجاد می‌شود. برخلاف زخم وریدی که مشکل اصلی آن برگشت نامناسب خون از پا است، در زخم شریانی مشکل اصلی این است که خون اکسیژن‌دار به اندازه کافی به بافت نمی‌رسد.
مهم‌ترین بیماری زمینه‌ای در این شرایط، بیماری شریان محیطی یا Peripheral Artery Disease (PAD) است. در PAD معمولاً آترواسکلروز باعث تنگ شدن شریان‌های پا می‌شود. با پیشرفت بیماری، بافت ممکن است حتی در حالت استراحت نیز اکسیژن کافی دریافت نکند و یک آسیب بسیار کوچک مانند تاول، فشار کفش یا خراش بتواند به زخمی دیرترمیم تبدیل شود. راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC نیز PAD را بیماری‌ای پیشرونده معرفی می‌کند که در مراحل شدید می‌تواند به ایسکمی تهدیدکننده اندام، زخم، از دست رفتن بافت و افزایش خطر قطع عضو منجر شود.
بنابراین شناخت عوامل خطر زخم شریانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در بسیاری از بیماران می‌توان پیش از ایجاد زخم، کاهش خون‌رسانی و عوامل قابل اصلاح را شناسایی کرد.
مهم‌ترین عامل خطر زخم شریانی: بیماری عروق محیطی
تقریباً همه عوامل مهمی که خطر ایجاد زخم شریانی را افزایش می‌دهند، یا باعث ایجاد PAD می‌شوند یا شدت آن را بیشتر می‌کنند.
در بیماری عروق محیطی، رسوب پلاک در دیواره شریان‌ها باعث کاهش قطر رگ می‌شود. هرچه انسداد بیشتر شود، خون کمتری به انتهای اندام می‌رسد.
در مراحل اولیه، بیمار ممکن است هنگام راه رفتن دچار درد ساق یا خستگی پا شود. با پیشرفت بیماری ممکن است:
درد هنگام استراحت، سردی پا، کاهش نبض، تغییر رنگ پوست، زخم دیرترمیم و در نهایت نکروز یا گانگرن ایجاد شود. NICE نیز ایسکمی شدید اندام را مرحله‌ای از PAD توصیف می‌کند که می‌تواند با درد ایسکمیک، زخم، از دست رفتن بافت یا گانگرن همراه شود.
بنابراین اگر PAD زود تشخیص داده شود، فرصت بیشتری برای جلوگیری از رسیدن بیماری به مرحله زخم وجود دارد.
سیگار؛ یکی از قوی‌ترین عوامل خطر
سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد و پیشرفت بیماری شریان محیطی است.
مواد موجود در دود سیگار می‌توانند:
باعث آسیب دیواره عروق، افزایش التهاب، افزایش تمایل به تشکیل پلاک و اختلال در عملکرد طبیعی رگ‌ها شوند.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی را از عوامل خطر قوی و وابسته به میزان مصرف برای PAD می‌داند. همچنین ادامه مصرف دخانیات در فردی که PAD دارد با افزایش عوارض اندامی همراه است.
در فردی که خون‌رسانی پای او از قبل کاهش یافته است، سیگار می‌تواند شرایط را بدتر کند و احتمال اینکه یک آسیب کوچک به زخم دیرترمیم تبدیل شود افزایش یابد.
نکته مهم این است که ترک سیگار فقط برای پیشگیری از بیماری قلبی نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ خون‌رسانی پا و کاهش خطر زخم و قطع عضو در افراد مبتلا به PAD محسوب می‌شود.
دیابت و افزایش خطر زخم شریانی
دیابت از مهم‌ترین عوامل خطر برای PAD و عوارض اندامی آن است.
افزایش طولانی‌مدت قند خون می‌تواند هم‌زمان به:
رگ‌های خونی، اعصاب محیطی و سیستم ترمیم بافت آسیب وارد کند.
در نتیجه فرد دیابتی ممکن است هم کاهش جریان خون داشته باشد و هم به دلیل نوروپاتی، آسیب پا را به‌موقع احساس نکند.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC دیابت را نه‌فقط عامل ایجاد PAD، بلکه عامل افزایش احتمال پیشرفت بیماری به Chronic Limb-Threatening Ischemia یا CLTI و افزایش خطر قطع عضو معرفی می‌کند. در همان راهنما، دیابت با کنترل ضعیف قند خون نیز در فهرست عوامل خطر ایجاد زخم پا یا قطع عضو در بیماران دارای PAD قرار دارد.
بنابراین در فرد دیابتی، یک زخم پا ممکن است فقط «زخم دیابتی» نباشد؛ گاهی بیماری شریانی نیز هم‌زمان وجود دارد.
چرا ترکیب دیابت و بیماری عروقی خطرناک‌تر است؟
اگر فرد فقط نوروپاتی داشته باشد، ممکن است آسیب را احساس نکند.
اگر فقط بیماری شریانی داشته باشد، ترمیم آسیب دشوارتر می‌شود.
اما اگر هر دو وجود داشته باشند، ترکیب خطرناک‌تری شکل می‌گیرد:
بیمار ممکن است آسیب را دیر متوجه شود و همان آسیب نیز به دلیل خون‌رسانی ضعیف نتواند به‌خوبی ترمیم شود.
به همین دلیل بررسی عروق در بیمار دیابتی مبتلا به زخم پا اهمیت زیادی دارد.
همچنین NICE تأکید می‌کند در افراد مبتلا به دیابت نباید صرفاً با یک ABI طبیعی یا بالا، بیماری شریانی را کنار گذاشت؛ زیرا کلسیفیکاسیون عروق می‌تواند بعضی اندازه‌گیری‌ها را گمراه‌کننده کند.
فشار خون بالا
فشار خون بالا یکی از عوامل مهم بیماری‌های آترواسکلروتیک است و در افراد مبتلا به PAD بسیار شایع است.
فشار خون کنترل‌نشده در طول زمان به دیواره عروق آسیب می‌زند و می‌تواند همراه با سایر عوامل مانند:
دیابت، سیگار و چربی خون بالا، روند آترواسکلروز را تشدید کند.
راهنمای AHA/ACC کنترل فشار خون را از اجزای اصلی درمان بیماران مبتلا به PAD می‌داند و اشاره می‌کند که فشار خون بالا یکی از شایع‌ترین عوامل خطر قلبی‌عروقی در این بیماران است.
بنابراین کنترل فشار خون علاوه بر کاهش خطر سکته قلبی و مغزی، بخشی از برنامه محافظت از عروق پا نیز محسوب می‌شود.
چربی خون بالا و آترواسکلروز
کلسترول بالا، به‌خصوص افزایش LDL، با تشکیل پلاک‌های آترواسکلروتیک ارتباط دارد.
وقتی این پلاک‌ها در شریان‌های پا ایجاد شوند، جریان خون به سمت ساق، مچ و انگشتان کاهش پیدا می‌کند.
به همین دلیل افراد دارای:
کلسترول بالا، سابقه آترواسکلروز و بیماری قلبی‌عروقی در سایر نقاط بدن، بیشتر در معرض PAD قرار دارند.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC افراد ۵۰ تا ۶۴ ساله دارای دیابت، سابقه مصرف سیگار، اختلال چربی خون یا فشار خون بالا را در گروه دارای خطر بیشتر PAD قرار می‌دهد.
افزایش سن
شیوع بیماری عروق محیطی با افزایش سن بیشتر می‌شود.
با افزایش سن، احتمال تجمع پلاک، سفت شدن عروق و همراهی چند بیماری مزمن افزایش پیدا می‌کند.
CDC سن بالاتر را یکی از عوامل خطر PAD می‌داند و AHA/ACC نیز افراد ۶۵ سال و بالاتر را در گروه افزایش‌یافته خطر PAD قرار می‌دهد.
اما سن به‌تنهایی به معنی ایجاد زخم نیست. چیزی که اهمیت دارد ترکیب سن بالا با عوامل دیگری مانند:
دیابت، سیگار، بیماری کلیوی، ضعف حرکتی و مشکلات عروقی است.
بیماری مزمن کلیوی
بیماری مزمن کلیه یا Chronic Kidney Disease (CKD) یکی دیگر از عوامل مهم است که گاهی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
PAD و CKD در بسیاری از بیماران هم‌زمان دیده می‌شوند و افراد مبتلا به بیماری کلیوی پیشرفته، به‌ویژه افرادی که دیالیز می‌شوند، در معرض خطر بالاتری برای عوارض اندامی قرار دارند.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC بیماری مزمن کلیوی، خصوصاً مرحله نهایی بیماری کلیوی، را از عوامل افزایش‌دهنده خطر PAD و قطع عضو معرفی می‌کند. CKD همچنین در جدول عوامل خطر زخم پا و قطع عضو در بیماران دارای PAD ذکر شده است.
سابقه بیماری قلبی، مغزی یا آترواسکلروز در سایر عروق
آترواسکلروز معمولاً فقط یک قسمت از بدن را درگیر نمی‌کند.
فردی که سابقه:
بیماری عروق کرونر قلب، سکته یا بیماری عروق کاروتید دارد، ممکن است در شریان‌های پا نیز آترواسکلروز داشته باشد.
AHA/ACC افرادی را که بیماری آترواسکلروتیک شناخته‌شده در یکی دیگر از بسترهای عروقی دارند، در گروه افزایش‌یافته خطر PAD قرار می‌دهد.
بنابراین در بیمار دارای بیماری قلبی‌عروقی، مشاهده علائم کاهش خون‌رسانی پا نباید صرفاً به سن یا ضعف عضلانی نسبت داده شود.
نوروپاتی و از بین رفتن حس محافظتی
نوروپاتی به‌تنهایی علت اصلی زخم شریانی نیست، اما می‌تواند احتمال ایجاد زخم در فرد دارای PAD را به‌شدت افزایش دهد.
وقتی حس محافظتی پا کاهش پیدا کند، بیمار ممکن است متوجه مواردی مانند:
تاول، فشار کفش، جسم خارجی داخل کفش، سوختگی یا خراش نشود.
اگر همان پا خون‌رسانی مناسبی هم نداشته باشد، زخم ایجادشده دیرتر ترمیم خواهد شد.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC، نوروپاتی محیطی به‌ویژه همراه با از دست رفتن حس محافظتی را از عوامل خطر ایجاد زخم پا یا قطع عضو در افراد مبتلا به PAD معرفی می‌کند.
سابقه قبلی زخم یا قطع عضو
فردی که قبلاً زخم پا داشته است، احتمال بیشتری دارد دوباره دچار زخم شود.
وجود زخم قبلی ممکن است نشان دهد عوامل زمینه‌ای مانند:
PAD، نوروپاتی، تغییر شکل پا یا فشار مکانیکی همچنان وجود دارند.
سابقه قطع انگشت یا قسمتی از پا نیز الگوی توزیع فشار هنگام راه رفتن را تغییر می‌دهد و می‌تواند نقاط جدیدی از فشار ایجاد کند.
بر اساس راهنمای AHA/ACC، سابقه زخم پا یا قطع عضو از مهم‌ترین عوامل خطر زخم مجدد یا عوارض اندامی در بیماران دارای PAD محسوب می‌شود.
پینه، میخچه و تغییر شکل پا
پینه و میخچه فقط مشکلات زیبایی نیستند.
در بیماری که خون‌رسانی ضعیف دارد، این نواحی ممکن است نشان‌دهنده فشار مکرر باشند و در ادامه به آسیب پوست منجر شوند.
AHA/ACC پینه و میخچه را در بیماران PAD به‌عنوان ضایعات پیش‌زخمی مطرح می‌کند. همچنین Charcot و سایر تغییر شکل‌های پا نیز احتمال زخم را افزایش می‌دهند.
در چنین بیمارانی برداشتن خودسرانه پینه با:
تیغ، قیچی یا مواد اسیدی می‌تواند خطرناک باشد.
فشار مداوم و کفش نامناسب
برای اینکه یک زخم شریانی ایجاد شود، همیشه لازم نیست پوست خودبه‌خود باز شود.
گاهی خون‌رسانی آن‌قدر ضعیف است که یک فشار کوچک و مکرر می‌تواند باعث تخریب بافت شود.
کفش:
تنگ، کوچک، دارای درز برجسته یا نامتناسب با فرم پا می‌تواند نقاط فشار ایجاد کند.
اگر بیمار هم‌زمان نوروپاتی داشته باشد، ممکن است این فشار را احساس نکند.
به همین دلیل راهنمای AHA/ACC در بیماران PAD دارای عوامل پرخطر، استفاده از کفش مناسب و مراقبت پیشگیرانه از پا را برای کاهش احتمال زخم توصیه می‌کند.
راه رفتن با پای برهنه
راه رفتن با پای برهنه می‌تواند باعث:
بریدگی، سوراخ شدن پوست، سوختگی یا آسیب مکانیکی شود.
در فرد سالم چنین آسیب‌هایی اغلب بدون مشکل جدی ترمیم می‌شوند؛ اما در بیمار دارای ایسکمی شدید، همان آسیب ممکن است به زخم شریانی تبدیل شود.
AHA/ACC در توصیه‌های مراقبت از پای بیماران PAD، اجتناب از راه رفتن با پای برهنه را بخشی از مراقبت پیشگیرانه می‌داند.
آسیب‌های کوچک و تروما
هر نوع آسیب پوستی می‌تواند نقطه شروع زخم باشد.
برای مثال:
بریدگی هنگام گرفتن ناخن، تاول کفش، ترک پاشنه، سوختگی با آب گرم یا برخورد انگشت به جسم سخت.
در فردی که خون‌رسانی مناسب دارد، بدن معمولاً آسیب کوچک را ترمیم می‌کند.
اما وقتی اکسیژن‌رسانی بسیار کم است، همان آسیب می‌تواند باز باقی بماند و به‌تدریج عمیق‌تر شود.
به همین دلیل در افراد مبتلا به PAD شدید، پیشگیری از آسیب به اندازه درمان خود بیماری عروقی اهمیت دارد.
کم‌تحرکی چه نقشی دارد؟
کم‌تحرکی به‌تنهایی علت مستقیم زخم شریانی نیست، اما ممکن است با چند عامل دیگر همراه شود.
افراد کم‌تحرک یا سالمندان شکننده ممکن است:
مراقبت روزانه کمتری از پا داشته باشند، تغییرات پوست را دیرتر ببینند و بیماری عروقی آن‌ها دیرتر تشخیص داده شود.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC اشاره می‌کند که در سالمندان، مشکلاتی مانند Frailty، کاهش تحرک و Sarcopenia می‌توانند علائم PAD را پنهان کنند تا بیماری به مرحله پیشرفته‌تری برسد.
آیا چاقی باعث زخم شریانی می‌شود؟
چاقی علت مستقیم زخم شریانی محسوب نمی‌شود، اما با بسیاری از عوامل خطر آترواسکلروز ارتباط دارد، از جمله:
دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، اختلال چربی خون و کاهش فعالیت بدنی.
به همین دلیل مدیریت وزن بخشی از کنترل کلی خطر قلبی‌عروقی است.
NICE نیز هنگام آموزش بیماران مبتلا به PAD، مدیریت وزن، رژیم غذایی، ورزش، کنترل دیابت و چربی خون را از عوامل قابل اصلاح معرفی می‌کند.
آیا هر فرد مبتلا به PAD دچار زخم شریانی می‌شود؟
خیر.
بسیاری از افراد سال‌ها PAD دارند و هرگز دچار زخم نمی‌شوند.
خطر زخم زمانی افزایش بیشتری پیدا می‌کند که بیماری عروقی شدید شود یا چند عامل خطر هم‌زمان وجود داشته باشند.
برای مثال ترکیب:
PAD شدید + دیابت + نوروپاتی + سیگار + فشار کفش
بسیار نگران‌کننده‌تر از وجود یک عامل منفرد است.
به همین دلیل ارزیابی خطر باید فردی انجام شود.
چه افرادی در بالاترین گروه خطر قرار دارند؟
بر اساس راهنمای ۲۰۲۴ AHA/ACC، در فرد مبتلا به PAD موارد زیر اهمیت ویژه‌ای برای ایجاد زخم پا یا قطع عضو دارند: سابقه زخم یا قطع عضو، تغییر شکل پا یا Charcot، دیابت با کنترل نامناسب قند، بیماری مزمن کلیه به‌خصوص مرحله انتهایی، نوروپاتی با کاهش حس محافظتی، پینه یا میخچه و ادامه مصرف سیگار.
وجود چند مورد از این عوامل به‌طور هم‌زمان باید باعث شود مراقبت پا و بررسی عروقی جدی‌تر انجام شود.
علائمی که قبل از زخم شریانی ممکن است ظاهر شوند
گاهی بدن پیش از باز شدن پوست، هشدارهایی ایجاد می‌کند.
علائم احتمالی بیماری عروق محیطی شامل:
درد یا گرفتگی ساق هنگام راه رفتن، سردی پا، کاهش یا نبود نبض، براق و نازک شدن پوست، کاهش موهای ساق، بی‌حسی انگشتان و دیر خوب شدن آسیب‌های کوچک هستند. CDC این یافته‌ها را از نشانه‌های شایع PAD معرفی می‌کند.
هرچه بیماری شدیدتر شود، ممکن است درد در حالت استراحت یا شب نیز ظاهر شود.
زخم شریانی معمولاً در چه قسمت‌هایی دیده می‌شود؟
زخم شریانی بیشتر در قسمت‌های انتهایی اندام و نقاطی ایجاد می‌شود که خون‌رسانی آسیب‌پذیرتر یا فشار مکانیکی بیشتری وجود دارد.
محل‌های شایع شامل:
نوک انگشتان، اطراف ناخن، پاشنه، کناره پا و نقاطی است که کفش فشار وارد می‌کند.
زخم ممکن است ظاهر نسبتاً «پانچ‌شده»، بستر خشک یا نکروتیک و ترشح کمی داشته باشد؛ اما ظاهر به‌تنهایی برای تشخیص علت زخم کافی نیست.
تفاوت زخم شریانی و زخم وریدی از نظر عوامل خطر
زخم شریانی عمدتاً با کاهش ورود خون به اندام ارتباط دارد.
بنابراین عوامل خطر آن بیشتر همان عوامل آترواسکلروز و PAD هستند.
در مقابل، زخم وریدی با مشکلات برگشت وریدی و افزایش فشار وریدی ارتباط بیشتری دارد و معمولاً با:
ورم، واریس و تغییرات پوستی ناشی از نارسایی وریدی همراه است.
گاهی بیمار هم‌زمان بیماری شریانی و وریدی دارد که به آن Mixed Arterial-Venous Disease گفته می‌شود. تشخیص این وضعیت اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان فشاری قوی بدون بررسی خون‌رسانی شریانی می‌تواند نامناسب باشد.
تست ABI چه کمکی می‌کند؟
Ankle-Brachial Index یا ABI/ABPI یکی از تست‌های رایج برای بررسی بیماری شریان محیطی است.
در این آزمایش فشار سیستولیک در مچ پا با فشار بازو مقایسه می‌شود.
NICE استفاده از ABI همراه با بررسی نبض‌ها و معاینه بالینی را در تشخیص PAD توصیه می‌کند.
بااین‌حال در بیمار دیابتی، یک ABI طبیعی یا بالا همیشه PAD را رد نمی‌کند و ممکن است نیاز به آزمایش‌های تکمیلی مانند بررسی فشار انگشت پا یا Doppler وجود داشته باشد.
آیا زخم شریانی را می‌توان فقط با پانسمان درمان کرد؟
خیر.
اگر علت اصلی زخم، خون‌رسانی ناکافی باشد، پانسمان به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل عروقی را برطرف کند.
مراقبت ممکن است شامل:
ارزیابی عروق، کنترل عوامل خطر، درمان عفونت در صورت وجود و در بیماران مناسب بازگرداندن جریان خون با روش‌هایی مانند آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌پس باشد.
هدف اصلی این است که خون کافی دوباره به بافت برسد.
به همین دلیل زخم شریانی یک مشکل صرفاً پوستی محسوب نمی‌شود.
چگونه خطر زخم شریانی را کاهش دهیم؟
مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه شامل ترک کامل دخانیات، کنترل قند، فشار خون و چربی خون، مراقبت روزانه از پا، استفاده از کفش مناسب، جلوگیری از آسیب و بررسی عروقی در افراد پرخطر است. راهنماهای AHA/ACC و NICE هر دو بر اصلاح عوامل قابل تغییر مانند مصرف دخانیات، دیابت، فشار خون، اختلال چربی خون و فعالیت بدنی تأکید دارند.
اگر PAD از قبل تشخیص داده شده باشد، معاینه منظم پاها اهمیت بیشتری دارد.
چه زمانی باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فرد دارای عوامل خطر بیماری عروقی است و تغییراتی مانند زخم جدید پا، زخم دیرترمیم، درد در حالت استراحت، سرد شدن ناگهانی اندام، سیاه یا بنفش شدن انگشتان یا کاهش واضح جریان خون ایجاد شود، ارزیابی پزشکی نباید به تأخیر بیفتد.
بروز ناگهانی درد شدید، سردی، رنگ‌پریدگی یا بی‌حسی پا می‌تواند با Acute Limb Ischemia مرتبط باشد و یک وضعیت اورژانسی است. AHA/ACC ایسکمی حاد اندام را یکی از اشکال جدی PAD می‌داند که نیاز به بررسی فوری دارد.
سؤالات متداول درباره عوامل خطر زخم شریانی
مهم‌ترین عامل خطر زخم شریانی چیست؟
مهم‌ترین زمینه، بیماری عروق محیطی و کاهش خون‌رسانی شریانی است. مصرف سیگار، دیابت، فشار خون و چربی خون بالا و بیماری کلیوی خطر PAD و عوارض آن را افزایش می‌دهند.
آیا سیگار واقعاً خطر زخم شریانی را زیاد می‌کند؟
بله. سیگار از قوی‌ترین عوامل خطر PAD است و ادامه مصرف آن در فرد مبتلا به PAD با افزایش عوارض اندامی ارتباط دارد.
آیا افراد دیابتی بیشتر در معرض زخم شریانی هستند؟
بله. دیابت هم خطر PAD را افزایش می‌دهد و هم با نوروپاتی و اختلال ترمیم همراه است؛ بنابراین احتمال زخم و قطع عضو در بیماران دارای PAD و دیابت بیشتر است.
آیا پینه پا می‌تواند خطرناک باشد؟
در بیمار دارای PAD، پینه و میخچه ممکن است نشان‌دهنده فشار مکرر باشند و AHA/ACC آن‌ها را در گروه ضایعات پیش‌زخمی قرار می‌دهد.
آیا زخم شریانی دردناک است؟
اغلب می‌تواند دردناک باشد، به‌خصوص در ایسکمی شدید. بااین‌حال اگر بیمار هم‌زمان نوروپاتی داشته باشد ممکن است درد کمتر از انتظار باشد.
آیا سن بالا به‌تنهایی باعث زخم شریانی می‌شود؟
خیر. افزایش سن خطر PAD را بیشتر می‌کند، اما زخم معمولاً حاصل ترکیب بیماری عروقی با عوامل دیگری مانند دیابت، سیگار، بیماری کلیه یا آسیب پا است.
آیا زخم شریانی خودبه‌خود خوب می‌شود؟
اگر کاهش خون‌رسانی قابل‌توجه وجود داشته باشد، احتمال ترمیم بدون اصلاح علت زمینه‌ای کمتر است. بیمار باید از نظر شدت بیماری عروقی بررسی شود.
آیا ABI برای همه بیماران کافی است؟
خیر. ABI تست مهمی است، اما در افراد مبتلا به دیابت نتیجه طبیعی یا بالا به‌تنهایی PAD را رد نمی‌کند و ممکن است آزمایش تکمیلی لازم باشد.
جمع‌بندی
زخم شریانی معمولاً نتیجه نهایی کاهش طولانی یا شدید جریان خون به پوست و بافت پا است. بنابراین مهم‌ترین زمینه ایجاد آن، بیماری عروق محیطی است.
از مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده خطر می‌توان به سیگار، دیابت، فشار خون بالا، چربی خون بالا، بیماری مزمن کلیوی، سن بالا، بیماری آترواسکلروتیک در سایر عروق، نوروپاتی، سابقه قبلی زخم یا قطع عضو، پینه و تغییر شکل پا و آسیب ناشی از کفش یا فشار اشاره کرد.
وجود یک عامل خطر الزاماً به معنی ایجاد زخم نیست؛ اما هرچه تعداد عوامل بیشتر و شدت بیماری شریانی بالاتر باشد، احتمال ایجاد زخم دیرترمیم و عوارض اندامی افزایش پیدا می‌کند.
بهترین زمان برای جلوگیری از زخم شریانی قبل از باز شدن پوست است. ترک سیگار، کنترل دیابت و عوامل قلبی‌عروقی، مراقبت روزانه از پا و بررسی به‌موقع خون‌رسانی می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشند.
اگر فردی دارای PAD یا عوامل خطر آن است و متوجه زخم دیرترمیم، درد استراحتی، سردی شدید، تغییر رنگ یا سیاه شدن پا شده است، مراجعه سریع برای ارزیابی عروقی اهمیت زیادی دارد.
منابع
1. 2024 ACC/AHA Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease
مشاهده راهنمای کامل AHA/ACC درباره بیماری شریان محیطی
2. American College of Cardiology – Key Points of the 2024 PAD Guideline
مشاهده خلاصه راهنمای ۲۰۲۴ PAD در ACC
3. NICE – Peripheral Arterial Disease: Diagnosis and Management
مشاهده راهنمای NICE برای تشخیص و درمان بیماری شریان محیطی
4. CDC – About Peripheral Arterial Disease
مشاهده اطلاعات CDC درباره علائم و عوامل خطر PAD
دیدگاهتان را بنویسید