زخم جراحی معمولاً پس از پایان عمل با بخیه، منگنه پوستی، چسب یا روش‌های دیگر بسته می‌شود و بیشتر زخم‌ها بدون مشکل خاصی ترمیم می‌شوند. با این حال، گاهی عفونت، تجمع ترشحات، بازشدن لبه‌های زخم، فشار و کشش روی محل جراحی یا بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند روند ترمیم را مختل کنند.
در چنین شرایطی، درمان زخم جراحی فقط به تعویض پانسمان محدود نمی‌شود. ابتدا باید وضعیت زخم، میزان ترشح، علائم عفونت، باز یا بسته بودن لبه‌ها، وضعیت پوست اطراف و شرایط عمومی بیمار بررسی شود و سپس برنامه مراقبتی مناسب انتخاب شود.
زخم جراحی برشی است که برای انجام یک عمل یا پروسیجر جراحی در پوست و گاهی بافت‌های عمقی‌تر ایجاد می‌شود.
بسیاری از زخم‌های جراحی در پایان عمل بسته می‌شوند تا لبه‌های زخم در کنار یکدیگر ترمیم شوند. به این روش ترمیم اولیه گفته می‌شود.
اما بعضی زخم‌ها ممکن است به دلیل آلودگی، عفونت، از دست رفتن بافت یا بازشدن لبه‌ها باز باقی بمانند و به‌تدریج از عمق به سمت سطح ترمیم شوند. این حالت ترمیم ثانویه نام دارد. NICE نیز میان زخم‌هایی که با بخیه بسته و با ترمیم اولیه بهبود می‌یابند و زخم‌هایی که باز باقی می‌مانند و با ترمیم ثانویه بهبود پیدا می‌کنند تفاوت قائل می‌شود.
بعد از جراحی مقدار کمی درد، حساسیت یا تغییرات اطراف محل عمل می‌تواند بخشی از روند طبیعی بهبود باشد؛ اما بعضی تغییرات باید جدی گرفته شوند.
در صورت مشاهده این موارد، بهتر است زخم سریع‌تر توسط پزشک یا درمانگر واجد صلاحیت ارزیابی شود:
قرمزی، درد، ترشح کدر و تب از علائم شناخته‌شده عفونت محل جراحی هستند و عفونت می‌تواند علاوه بر پوست، بافت‌های عمقی‌تر یا حتی فضای جراحی را نیز درگیر کند.
اگر زخم به‌طور ناگهانی و وسیع باز شده، خونریزی قابل‌توجه وجود دارد یا بافت‌های عمقی دیده می‌شوند، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
برنامه مراقبت برای تمام زخم‌های جراحی یکسان نیست. ارزیابی اولیه مشخص می‌کند که زخم به چه نوع مراقبتی نیاز دارد.
بررسی می‌شود که زخم کاملاً بسته است یا بخشی از لبه‌ها از یکدیگر فاصله گرفته‌اند.
قرمزی، گرمی، تورم، درد، نوع ترشح، بو و علائم عمومی بیمار بررسی می‌شوند.
مقدار، رنگ و تغییرات ترشح می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت زخم ارائه کند.
در صورت بازشدن زخم باید مشخص شود که مشکل فقط سطح پوست را درگیر کرده یا بافت‌های عمیق‌تر نیز درگیر شده‌اند.
آسیب ناشی از رطوبت، حساسیت به چسب، قرمزی و سایر تغییرات پوست اطراف نیز باید بررسی شوند.
دیابت، مصرف دخانیات، برخی داروها، وضعیت تغذیه، بیماری‌های همراه و نوع عمل جراحی می‌توانند در تصمیم‌گیری درمانی مؤثر باشند.
درمان بر اساس وضعیت واقعی زخم انتخاب می‌شود و ممکن است از مراقبت ساده یک برش بسته تا مدیریت تخصصی یک زخم باز یا عفونی متفاوت باشد.
اولین مرحله، مشخص‌کردن وضعیت خود زخم است.
در صورت نیاز، ترشحات و وضعیت بافت بررسی می‌شوند و روش مناسب پاک‌سازی بر اساس نوع زخم انتخاب می‌شود. در یک زخم تازه و بسته، معمولاً دستکاری غیرضروری مناسب نیست؛ اما یک زخم باز یا دارای ترشح ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشد.
NICE برای پاک‌سازی زخم جراحی در ۴۸ ساعت نخست استفاده از سالین استریل را توصیه می‌کند و تأکید دارد مراقبت از پانسمان با تکنیک آسپتیک انجام شود.
نکته: دستور اختصاصی جراح درباره محل عمل همیشه در اولویت است.
همه زخم‌های جراحی به یک پانسمان یکسان نیاز ندارند.
انتخاب پانسمان می‌تواند به این عوامل وابسته باشد:
در زخم‌هایی که با ترمیم ثانویه بهبود پیدا می‌کنند، NICE استفاده از یک پانسمان تعاملی مناسب را توصیه می‌کند و پیشنهاد می‌دهد نوع پانسمان با نظر فرد دارای تخصص در مراقبت از بافت و زخم انتخاب شود.
یک پانسمان مشخص را نمی‌توان برای همه زخم‌های جراحی «بهترین پانسمان» دانست.
هر ترشح یا هر زخم جراحی به معنای وجود عفونت نیست. تشخیص عفونت بر اساس مجموعه‌ای از علائم بالینی و شرایط بیمار انجام می‌شود.
از جمله علائم مهم:
اگر عفونت محل جراحی همراه با سلولیت مطرح باشد، NICE توصیه می‌کند انتخاب آنتی‌بیوتیک بر اساس میکروارگانیسم‌های محتمل، الگوی مقاومت منطقه‌ای و در صورت وجود، نتایج بررسی میکروبی انجام شود.
بنابراین آنتی‌بیوتیک یا پماد آنتی‌بیوتیکی نباید برای هر زخم جراحی به‌صورت خودسرانه استفاده شود.
در زخم‌هایی که با ترمیم اولیه در حال بهبود هستند، NICE نیز استفاده روتین از عوامل ضد‌میکروبی موضعی را صرفاً برای کاهش احتمال عفونت توصیه نمی‌کند.
دهیسنس (Wound Dehiscence) یعنی بخشی از لبه‌های زخم جراحی که قبلاً کنار یکدیگر قرار گرفته بودند از هم فاصله بگیرند.
بازشدگی ممکن است فقط سطح پوست را درگیر کند یا عمیق‌تر باشد؛ بنابراین نمی‌توان همه موارد را با پانسمان مشابه مدیریت کرد.
در ارزیابی دهیسنس باید به مواردی مانند:
توجه شود.
برخی زخم‌های بازشده ممکن است با پانسمان و ترمیم ثانویه مدیریت شوند، در حالی که موارد دیگر به ارزیابی جراح، تخلیه، دبریدمان یا مداخلات دیگر نیاز دارند. NICE نیز اشاره می‌کند که مسیر درمان زخم‌های جراحی بازشده به نوع و شرایط زخم وابسته است.
باز شدن بخیه را در منزل با چسب، فشار یا بستن مجدد خودسرانه مدیریت نکنید.
در بعضی زخم‌های جراحی، به‌خصوص زخم‌های بازشده، میزان ترشح می‌تواند زیاد باشد.
در این شرایط پانسمان باید علاوه بر محافظت از زخم، بتواند مقدار مناسب ترشح را مدیریت کند و از تماس طولانی رطوبت با پوست اطراف جلوگیری کند.
نوع پانسمان و زمان تعویض آن باید بر اساس میزان ترشح، وضعیت زخم و دستور تیم درمان تعیین شود؛ نه بر اساس یک برنامه ثابت برای همه بیماران.
برای توضیح کامل‌تر در این قسمت لینک داده شود به:
«چه زمانی باید پانسمان زخم جراحی را تعویض کرد؟»
مراقبت از زخم باید در کنار مدیریت وضعیت عمومی بیمار انجام شود.
در صورت وجود مشکلاتی مانند دیابت کنترل‌نشده، مصرف دخانیات، وضعیت تغذیه نامناسب یا بیماری‌هایی که بر ترمیم اثر می‌گذارند، رسیدگی به عامل زمینه‌ای می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد.
این موضوع به‌ویژه در بیمارانی که زخم آنها برخلاف انتظار در حال ترمیم نیست اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
خیر.
Negative Pressure Wound Therapy یا NPWT یکی از روش‌هایی است که در شرایط انتخاب‌شده می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد؛ اما برای تمام زخم‌های جراحی ضروری یا مناسب نیست.
برای برخی برش‌های جراحی بسته در افرادی که خطر بالاتری برای عوارض محل جراحی دارند، NICE استفاده از بعضی پانسمان‌های فشار منفی را به‌عنوان یک گزینه مطرح کرده است و شواهدی از کاهش عفونت محل جراحی و سروما گزارش شده است. با این حال، درباره تأثیر آن بر بازشدن زخم یا دهیسنس عدم‌قطعیت بیشتری وجود دارد.
در زخم‌های جراحی بازشده نیز تصمیم برای استفاده از NPWT به عمق زخم، میزان ترشح، وضعیت بافت، عفونت و سایر شرایط بیمار بستگی دارد.
بنابراین:
وکیوم‌تراپی یک ابزار درمانی انتخابی است، نه درمان ثابت همه زخم‌های جراحی.
مقدار کمی تغییر رنگ یا حساسیت در مراحل اولیه ممکن است در بعضی بیماران مشاهده شود؛ اما آنچه اهمیت دارد روند تغییر علائم است.
اگر قرمزی:
زخم باید از نظر عفونت بررسی شود.
CDC قرمزی و درد اطراف محل جراحی، ترشح کدر و تب را از نشانه‌های مهم عفونت محل جراحی معرفی می‌کند.
فارغ‌التحصیل دانشگاه علوم پزشکی تهران و فعال در زمینه مدیریت و مراقبت از زخم‌های حاد و مزمن.
محمدمهدی قاسمی، درمانگر تخصصی زخم و عضو کمیته علمی مدیریت زخم
بسته شدن سطح پوست پایان تمام مراحل ترمیم نیست. بافت زخم برای مدتی به بازسازی ادامه می‌دهد.
پس از بسته شدن کامل زخم ممکن است بر اساس نوع عمل و شرایط پوست، مراقبت از اسکار و محافظت از محل جراحی مطرح شود.
تا زمانی که زخم کاملاً بسته نشده است، استفاده خودسرانه از کرم‌های ترمیم‌کننده، محصولات اسکار یا سایر مواد موضعی روی بستر باز زخم توصیه نمی‌شود.
در صورت بروز تغییرات غیرطبیعی در محل جراحی، ارزیابی زودهنگام می‌تواند به مشخص‌شدن علت مشکل و انتخاب مسیر مراقبتی مناسب کمک کند.
