بریدگی عمیق ممکن است در اثر شکستن شیشه، چاقو، ابزار کار، ورق فلزی، سقوط یا حوادث روزمره ایجاد شود. بعضی از این زخمها فقط پوست را درگیر میکنند، اما در بریدگیهای عمیق ممکن است عروق خونی، عصب، تاندون، عضله یا حتی استخوان نیز آسیب دیده باشند.
مهمترین اقدام در دقایق نخست، کنترل خونریزی است.
در خونریزی شدید، زمان اهمیت زیادی دارد. راهنمای مشترک انجمن قلب آمریکا و صلیب سرخ آمریکا در سال ۲۰۲۴، فشار مستقیم روی محل خونریزی را اقدام اصلی اولیه میداند. اگر خونریزی تهدیدکننده حیات در دست یا پا با فشار مستقیم کنترل نشود، استفاده از تورنیکت مناسب مطرح میشود.
بااینحال، حتی اگر خونریزی یک بریدگی عمیق در منزل متوقف شود، ممکن است زخم همچنان به بخیه، بررسی عصب و تاندون، خارج کردن جسم خارجی، واکسن کزاز یا درمان تخصصی نیاز داشته باشد.
بریدگی عمیق چیست؟
تعریف کاملاً عددی و یکسانی برای «بریدگی عمیق» وجود ندارد. در عمل، زخمی عمیق تلقی میشود که از لایه سطحی پوست عبور کرده و احتمال درگیری بافتهای زیرین وجود داشته باشد.
ممکن است در داخل زخم موارد زیر دیده شوند:
- چربی زیرجلدی
- عضله
- تاندون
- عروق
- استخوان
اما ظاهر زخم همیشه شدت آسیب را نشان نمیدهد.
برای مثال، بریدگی نسبتاً کوچک روی کف دست یا انگشت میتواند تاندون یا عصب مهمی را قطع کند. Merck Manual تأکید میکند که در ارزیابی بریدگیهای عمیق باید علاوه بر کنترل خونریزی، آسیب احتمالی عروق، عصب، تاندون، مفصل و استخوان نیز بررسی شود.
چگونه بفهمیم خونریزی شدید است؟
خونریزی شدید یا تهدیدکننده حیات ممکن است با یکی از نشانههای زیر همراه باشد:
- خون با سرعت زیادی از زخم خارج میشود.
- خون بهطور مداوم جریان دارد.
- خون به شکل جهنده یا ضربانی خارج میشود.
- مقدار زیادی خون روی زمین یا لباس جمع شده است.
- پانسمان بهسرعت از خون اشباع میشود.
- خونریزی با فشار مستقیم ادامه پیدا میکند.
- فرد دچار سرگیجه، ضعف یا خوابآلودگی میشود.
- پوست رنگپریده و سرد میشود.
- بیمار دچار گیجی یا کاهش هوشیاری میشود.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/Red Cross، جریان سریع یا جهنده خون، ادامه خونریزی با وجود فشار مستقیم و ایجاد علائم سیستمیک مانند سرگیجه یا کاهش هوشیاری را از نشانههای خونریزی تهدیدکننده حیات میداند.
در چنین شرایطی نباید منتظر ماند تا مشخص شود خونریزی خودبهخود متوقف میشود.
با اورژانس تماس بگیرید و همزمان کنترل خونریزی را شروع کنید.
اولین اقدام در بریدگی عمیق چیست؟
اگر خونریزی شدید است:
- ایمنی محیط را بررسی کنید.
- در صورت امکان دستکش بپوشید.
- محل اصلی خونریزی را پیدا کنید.
- گاز استریل یا پارچه تمیز روی زخم قرار دهید.
- با کف دست، فشار مستقیم و محکم وارد کنید.
- فشار را بدون برداشتن مکرر پانسمان ادامه دهید.
- در صورت خونریزی تهدیدکننده حیات، همزمان از فرد دیگری بخواهید با اورژانس تماس بگیرد.
اولویت با متوقف کردن خونریزی است؛ نه شستوشوی زخم.
در خونریزی شدید نباید قبل از کنترل خونریزی زمان زیادی صرف شستن یا بررسی داخل زخم کرد.
فشار مستقیم؛ مهمترین روش بند آوردن خونریزی
برای بیشتر خونریزیهای خارجی، فشار مستقیم مؤثرترین اقدام اولیه است.
روش صحیح فشار مستقیم
یک گاز استریل یا پارچه تمیز روی منبع خونریزی قرار دهید و با کف دست فشار محکم و پیوسته وارد کنید.
فشار باید:
- مستقیم روی محل خونریزی باشد.
- ثابت و مداوم باشد.
- به اندازه کافی محکم باشد.
- مرتب برای «دیدن زخم» قطع نشود.
راهنمای صلیب سرخ توصیه میکند فشار مستقیم تا زمانی ادامه یابد که:
- خونریزی متوقف شود،
- تورنیکت در خونریزی شدید اندام اعمال شود،
- یا امداد حرفهای جای فرد را بگیرد.
چند دقیقه روی زخم فشار بدهیم؟
برای خونریزی شدید بهتر است به یک عدد ثابت مانند «دقیقاً پنج دقیقه» وابسته نباشیم.
اصل مهم این است:
فشار را زود رها نکنید.
اگر هر چند ثانیه یا هر یک دقیقه گاز را بردارید تا ببینید خونریزی متوقف شده یا خیر، لختهای که در حال تشکیل است ممکن است جدا شود و خونریزی دوباره شروع شود.
در خونریزی تهدیدکننده حیات، فشار تا توقف خونریزی یا رسیدن به مرحله بعدی کنترل خونریزی ادامه داده میشود.
اگر گاز کاملاً خونی شد چه کنیم؟
گاز اولیه را مرتب از روی زخم جدا نکنید.
برداشتن گاز میتواند لخته در حال تشکیل را جدا کند و خونریزی دوباره افزایش یابد.
صلیب سرخ توصیه میکند در صورت خیس شدن پانسمان اولیه، فشار مستقیم همچنان حفظ شود و در صورت نیاز یک گاز دیگر روی آن قرار گیرد؛ گاز اصلی نباید بیدلیل از سطح زخم برداشته شود.
آیا باید دست یا پا را بالا ببریم؟
در گذشته بالا بردن اندام یکی از توصیههای بسیار رایج بود.
امروزه در خونریزی شدید، فشار مستقیم اولویت اصلی است و نباید برای بالا بردن عضو، فشار مؤثر روی زخم را قطع کرد.
اگر:
- شکستگی مشکوک نیست،
- حرکت دادن عضو درد یا آسیب بیشتری ایجاد نمیکند،
- و بالا بردن عضو مانع فشار مستقیم نمیشود،
ممکن است بالا نگه داشتن عضو کمککننده باشد، اما نباید جایگزین فشار مستقیم شود. Merck نیز فشار مستقیم را روش اصلی هموستاز میداند.
چه زمانی تورنیکت لازم است؟
تورنیکت برای هر بریدگی استفاده نمیشود.
کاربرد اصلی آن خونریزی تهدیدکننده حیات از دست یا پا است؛ بهخصوص زمانی که:
- خونریزی با فشار مستقیم کنترل نمیشود،
- امکان وارد کردن فشار مستقیم وجود ندارد،
- یا شدت خونریزی به حدی است که باید سریعتر کنترل شود.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/Red Cross توصیه میکند در خونریزی تهدیدکننده حیات اندام که با فشار مستقیم کنترل نمیشود، تورنیکت استفاده شود. تورنیکت تجاری نیز نسبت به نوع دستساز ارجح است.
تورنیکت را چگونه قرار دهیم؟
اگر خونریزی واقعاً تهدیدکننده حیات است و تورنیکت استاندارد در دسترس است:
- تورنیکت را روی دست یا پا قرار دهید.
- آن را حدود ۵ تا ۷ سانتیمتر بالاتر از زخم، در سمت قلب، قرار دهید.
- تورنیکت نباید روی خود زخم قرار گیرد.
- روی مفصل مانند آرنج یا زانو قرار داده نشود.
- آن را تا زمانی سفت کنید که خونریزی متوقف شود.
- زمان قرار دادن تورنیکت را ثبت کنید.
- بعد از بسته شدن آن را شل یا باز نکنید.
برداشتن تورنیکت باید توسط فرد حرفهای پزشکی انجام شود.
تورنیکت مخصوص اندام است و برای گردن، شکم یا قفسه سینه استفاده نمیشود.
آیا تورنیکت باعث قطع عضو میشود؟
ترس از قطع عضو نباید باعث تأخیر در استفاده از تورنیکت در یک خونریزی واقعاً تهدیدکننده حیات شود.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/Red Cross به مطالعاتی اشاره میکند که استفاده پیشبیمارستانی صحیح از تورنیکت با کاهش مرگومیر در خونریزی شدید اندام همراه بوده و شواهدی مبنی بر افزایش قطع عضو در اثر استفاده مناسب پیدا نشده است.
بااینحال تورنیکت وسیلهای برای بریدگیهای معمولی نیست و آموزش عملی استفاده از آن ارزش زیادی دارد.
Wound Packing یا پر کردن زخم چیست؟
در بعضی خونریزیهای بسیار شدید که تورنیکت قابل استفاده نیست، مانند برخی زخمهای عمیق در ناحیه اتصال اندام به تنه، ممکن است Wound Packing انجام شود.
در این روش از:
- گاز مخصوص
- یا پانسمان هموستاتیک
برای اعمال فشار از داخل زخم استفاده میشود.
راهنمای AHA/Red Cross و برنامه Stop the Bleed، فشار مستقیم، Wound Packing و تورنیکت را سه روش مهم کنترل خونریزی شدید میدانند.
بااینحال بهتر است Wound Packing توسط فردی انجام شود که آموزش عملی مناسب دیده است.
پانسمان هموستاتیک چیست؟
پانسمان هموستاتیک حاوی موادی است که فرایند انعقاد خون را تسریع میکنند.
این محصولات ممکن است در خونریزی شدید در کنار فشار مستقیم مفید باشند.
راهنمای ۲۰۲۴ AHA/Red Cross استفاده از پانسمان هموستاتیک را بهعنوان مکمل فشار مستقیم در خونریزی شدید قابل استفاده میداند.
وجود این پانسمانها در کیت کمکهای اولیه افراد دارای فعالیتهای پرخطر یا محیطهای کاری خاص میتواند مفید باشد، اما استفاده صحیح از آنها نیز بهتر است آموزش داده شود.
اگر جسمی داخل زخم فرو رفته است چه کنیم؟
اگر:
- تکه بزرگ شیشه
- چاقو
- فلز
- چوب بزرگ
- یا جسم دیگری
در زخم فرو رفته و باقی مانده است، آن را بیرون نکشید.
گاهی جسم فرو رفته بهطور موقت مانند یک سد عمل کرده و مانع خونریزی بیشتر شده است. بیرون کشیدن آن میتواند خونریزی شدید ایجاد کند.
در این حالت:
- روی خود جسم فشار وارد نکنید.
- اطراف آن فشار وارد کنید.
- با گاز یا پانسمان حجیم، جسم را ثابت نگه دارید.
- بیمار را به مرکز درمانی منتقل کنید.
صلیب سرخ و Mayo Clinic هر دو بر خارج نکردن اجسام بزرگ یا عمیقاً فرورفته تأکید دارند.
اگر بخشی از انگشت یا اندام قطع شده باشد چه کنیم؟
قطع کامل یا ناقص انگشت یا اندام یک وضعیت اورژانسی است.
ابتدا باید خونریزی فرد کنترل شود.
بخش قطعشده را:
- بهآرامی با گاز تمیز بپوشانید،
- داخل یک کیسه تمیز و بسته قرار دهید،
- سپس کیسه را در ظرفی حاوی آب و یخ یا کنار منبع سرما قرار دهید.
بافت قطعشده نباید مستقیماً روی یخ قرار داده شود.
فرد و بخش قطعشده باید سریعاً به مرکز مجهز منتقل شوند.
علائم شوک ناشی از خونریزی
خونریزی شدید میتواند باعث کاهش حجم خون و شوک شود.
علائم احتمالی عبارتاند از:
- رنگپریدگی
- پوست سرد و مرطوب
- ضعف شدید
- سرگیجه
- اضطراب
- خوابآلودگی
- گیجی
- تنفس سریع
- نبض سریع و ضعیف
- کاهش هوشیاری
اگر چنین علائمی وجود دارد:
- با اورژانس تماس بگیرید.
- خونریزی را کنترل کنید.
- بیمار را گرم نگه دارید.
- او را تنها نگذارید.
- وضعیت تنفس و هوشیاری را کنترل کنید.
صلیب سرخ تأکید میکند رنگپریدگی، سردی و سرگیجه در فرد دارای خونریزی میتواند نشانه شوک باشد و نیازمند مراقبت فوری است.
بعد از توقف خونریزی چه کنیم؟
اگر خونریزی کنترل شده ولی بریدگی عمیق است، هنوز کار تمام نشده است.
باید مشخص شود آیا:
- بخیه لازم است،
- عصب آسیب دیده،
- تاندون بریده شده،
- جسم خارجی باقی مانده،
- شریان آسیب دیده،
- یا واکسن کزاز لازم است.
برای یک بریدگی عمیق، بهتر است ارزیابی پزشکی به تعویق نیفتد.
شستوشوی صحیح زخم
برای زخمهای کوچک و کمخطر، شستوشوی زخم با آب تمیز میتواند آلودگی را کاهش دهد.
اما در بریدگی عمیق و شدید ابتدا باید خونریزی کنترل شود.
بعد از کنترل خونریزی، اگر زخم در حدی است که میتوان آن را ایمن پاک کرد:
- دستها را بشویید.
- زخم را با آب تمیز یا محلول مناسب بهآرامی شستوشو دهید.
- اطراف زخم را با آب و صابون تمیز کنید.
- از دستکاری و کاوش داخل زخم خودداری کنید.
Mayo Clinic برای زخمهای ساده، شستوشو با آب را توصیه میکند و استفاده از آباکسیژنه یا ید داخل زخم را به دلیل تحریک بافت توصیه نمیکند.
آیا داخل بریدگی عمیق صابون بزنیم؟
خیر.
میتوان پوست اطراف را با آب و صابون تمیز کرد، اما بهتر است صابون مستقیماً داخل بافت عمیق زخم وارد نشود.
برای زخمهای عمیق، شستوشوی کامل و بررسی جسم خارجی ممکن است نیازمند بیحسی و تجهیزات پزشکی باشد.
آیا آباکسیژنه روی زخم بریزیم؟
استفاده روتین از آباکسیژنه داخل بریدگی توصیه نمیشود.
این ماده میتواند سلولهای سالمی را که در ترمیم زخم نقش دارند تحریک یا آسیبپذیر کند.
برای بسیاری از زخمهای ساده، آب تمیز یا سالین گزینه ملایمتری است.
آیا بتادین داخل بریدگی بریزیم؟
پوویدون-ید یک ماده ضدعفونیکننده است، اما استفاده مکرر و غلیظ آن در عمق همه زخمها توصیه عمومی نیست.
میتوان از آن در برخی شرایط برای پوست اطراف استفاده کرد، اما نحوه استفاده داخل یک بریدگی عمیق بهتر است توسط پزشک یا درمانگر تعیین شود.
آیا بریدگی عمیق را در منزل ببندیم؟
برای یک بریدگی عمیق نباید با روشهای خانگی مانند:
- چسب معمولی
- چسب قطرهای صنعتی
- دوخت خانگی
- منگنه غیرپزشکی
لبههای زخم را ببندید.
زخم ممکن است قبل از بسته شدن به:
- شستوشوی عمیق
- خارج کردن جسم خارجی
- بررسی تاندون
- دبریدمان
- کنترل عفونت
نیاز داشته باشد.
بستن یک زخم آلوده میتواند مواد آلوده را داخل بافت محبوس کند.
چه زمانی بریدگی به بخیه نیاز دارد؟
تصمیم نهایی با پزشک است، اما احتمال نیاز به بخیه یا روش دیگری برای بستن زخم بیشتر است اگر:
- لبههای زخم باز و از هم فاصله دارند.
- زخم عمیق است.
- چربی یا بافتهای عمقی دیده میشوند.
- خونریزی بهراحتی متوقف نمیشود.
- زخم روی صورت قرار دارد.
- زخم روی کف دست است.
- زخم نزدیک مفصل است.
- زخم روی ناحیهای با کشش زیاد پوست قرار دارد.
زخم ممکن است با:
- بخیه
- منگنه
- نوار مخصوص
- چسب پزشکی
بسته شود.
انتخاب روش بستگی به محل، عمق و میزان آلودگی دارد.
آیا هر بریدگی عمیق را باید بخیه زد؟
خیر.
برخی زخمهای:
- عفونی
- بسیار آلوده
- گازگرفتگی
- دارای بافت مرده
ممکن است فوراً بسته نشوند.
در بعضی موارد پزشک زخم را باز نگه میدارد یا بستن آن را به تأخیر میاندازد تا خطر عفونت کاهش پیدا کند. NHS نیز اشاره میکند زخم دارای عفونت یا خطر بالای عفونت ممکن است بلافاصله بسته نشود.
چه زمانی آسیب تاندون را شک کنیم؟
اگر بعد از بریدگی:
- نمیتوانید انگشت را خم کنید،
- نمیتوانید آن را صاف کنید،
- حرکت بهطور واضح ضعیف شده،
- یا حرکت شدیداً دردناک است،
ممکن است تاندون آسیب دیده باشد.
Merck Manual تأکید میکند آسیب کامل تاندون میتواند باعث تغییر واضح در وضعیت یا حرکت عضو شود، اما آسیب ناقص گاهی فقط با ضعف یا درد هنگام حرکت ظاهر میشود.
چه زمانی احتمال آسیب عصب وجود دارد؟
اگر پس از بریدگی:
- بیحسی
- مورمور
- کاهش حس
- یا ضعف حرکتی
در ناحیه پایینتر از زخم وجود دارد، باید احتمال آسیب عصب بررسی شود.
بریدگی انگشتان و دست از این نظر اهمیت ویژهای دارند.
چه زمانی احتمال آسیب عروق مهم وجود دارد؟
نشانههای هشدار عبارتاند از:
- خونریزی ضربانی
- خونریزی بسیار شدید
- سرد شدن عضو
- رنگپریدگی دست یا پا
- نبض ضعیف یا غایب
- کاهش پرشدن مویرگی
این وضعیت نیازمند ارزیابی فوری است.
چه بریدگیهایی باید فوراً در اورژانس بررسی شوند؟
مراجعه فوری ضروری است اگر:
- خونریزی متوقف نمیشود.
- خون بهصورت جهنده خارج میشود.
- زخم بسیار عمیق یا بزرگ است.
- جسمی مانند شیشه داخل آن مانده است.
- احساس ناحیه از بین رفته است.
- حرکت انگشت یا عضو مختل شده است.
- بریدگی شدید روی صورت یا کف دست است.
- شکستگی باز وجود دارد.
- تاندون یا استخوان دیده میشود.
- فرد دچار ضعف، سرگیجه یا کاهش هوشیاری شده است.
NHS این موارد را از دلایل مراجعه اورژانسی میداند.
بریدگی کف دست چرا مهمتر است؟
در کف دست تعداد زیادی:
- عصب
- تاندون
- عروق
در فضای نسبتاً محدودی قرار دارند.
بنابراین بریدگیای که ظاهراً کوچک است ممکن است عملکرد دست را مختل کند.
اگر بعد از بریدگی کف دست یا انگشت:
- حس کم شده،
- حرکت مختل شده،
- یا زخم عمیق است،
باید سریع ارزیابی پزشکی انجام شود.
زخم روی مفصل
زخم عمیق روی:
- انگشت
- مچ
- آرنج
- زانو
- مچ پا
ممکن است به تاندون یا فضای مفصل راه پیدا کند.
این زخمها به دلیل خطر آسیب ساختاری و عفونت عمیق باید جدی گرفته شوند. Mayo Clinic نیز برای زخمهای عمیق روی مفصل ارزیابی پزشکی را توصیه میکند.
بریدگی با شیشه
در بریدگی ناشی از شیشه باید احتمال باقی ماندن قطعه شیشه در بافت بررسی شود.
اگر احساس میکنید:
- چیزی داخل زخم مانده،
- درد نقطهای غیرعادی دارید،
- یا جسم قابل مشاهده است،
داخل زخم را با وسایل خانگی جستوجو نکنید.
در موارد مشکوک ممکن است تصویربرداری برای بررسی جسم خارجی لازم باشد.
بریدگی ناشی از گازگرفتگی انسان یا حیوان
این زخمها خطر عفونت بالاتری دارند.
گازگرفتگی:
- انسان
- سگ
- گربه
- حیوان وحشی
بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود.
علاوه بر عفونت باکتریایی، در برخی گازگرفتگیها وضعیت:
- کزاز
- هاری
نیز باید بررسی شود.
واکسن کزاز بعد از بریدگی
وضعیت واکسیناسیون کزاز باید در زخمهای عمیق یا آلوده بررسی شود.
CDC زخمهای زیر را در گروه زخمهای پرخطرتر برای کزاز قرار میدهد:
- زخم سوراخی یا نافذ
- زخم آلوده به خاک
- زخم آلوده به مدفوع یا بزاق
- گازگرفتگی
- آسیب لهشدگی
- سوختگی
- شکستگی باز
- زخم دارای بافت نکروزه
چه زمانی یادآور کزاز لازم است؟
طبق راهنمای CDC، اگر فرد دوره کامل اولیه واکسیناسیون را دریافت کرده باشد:
- برای زخم تمیز و کوچک، یادآور معمولاً زمانی مطرح است که ۱۰ سال یا بیشتر از آخرین واکسن گذشته باشد.
- برای زخم آلوده یا عمده، یادآور زمانی مطرح است که ۵ سال یا بیشتر از آخرین واکسن گذشته باشد.
اگر کمتر از پنج سال از آخرین واکسن گذشته و دوره اولیه کامل شده باشد، معمولاً برای مدیریت زخم یادآور جدید لازم نیست.
برنامه دقیق باید براساس سابقه واکسیناسیون و دستورالعمل کشور محل درمان مشخص شود.
اگر سابقه واکسن کزاز مشخص نباشد چه کنیم؟
افرادی که:
- واکسینه نشدهاند،
- سابقه واکسن آنها نامشخص است،
- یا دوره اولیه را کامل نکردهاند،
باید توسط پزشک ارزیابی شوند.
در زخمهای آلوده یا پرخطر، علاوه بر واکسن ممکن است Tetanus Immune Globulin یا TIG نیز لازم باشد.
آیا آنتیبیوتیک از کزاز جلوگیری میکند؟
خیر.
CDC تأکید میکند آنتیبیوتیک موضعی یا سیستمیک نباید با هدف پیشگیری اختصاصی از کزاز تجویز شود.
پیشگیری از کزاز بر:
- پاکسازی زخم
- واکسیناسیون
- و در موارد خاص TIG
استوار است.
آیا هر بریدگی عمیق به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
خیر.
آنتیبیوتیک برای تمام بریدگیهای عمیق بهصورت روتین لازم نیست.
پزشک براساس مواردی مانند:
- میزان آلودگی
- گازگرفتگی
- عفونت
- محل زخم
- ضعف سیستم ایمنی
- دیابت
- آسیب عمقی
تصمیم میگیرد.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک میتواند باعث عوارض و مقاومت میکروبی شود.
مراقبت بعد از بخیه
دستور پزشک بر توصیه عمومی اولویت دارد.
اصول معمول ممکن است شامل:
- تمیز نگه داشتن زخم
- تعویض پانسمان طبق دستور
- جلوگیری از کشش روی بخیه
- بررسی روزانه علائم عفونت
- مراجعه در زمان تعیینشده برای کشیدن بخیه
باشد.
زمان کشیدن بخیه بر اساس محل بدن متفاوت است.
علائم عفونت بعد از بریدگی
در روزهای بعد مراقب این علائم باشید:
- افزایش قرمزی
- گسترش تورم
- گرم شدن پوست
- افزایش درد
- ترشح چرکی
- بوی نامطبوع
- تب
- خطوط قرمز روی اندام
- باز شدن زخم
Mayo Clinic و NHS افزایش درد، تورم، ترشح و تب را از نشانههای نیازمند ارزیابی پزشکی میدانند.
افراد پرخطر
در بعضی افراد حتی یک بریدگی نسبتاً کوچک باید جدیتر پیگیری شود.
از جمله:
- افراد دیابتی
- مصرفکنندگان داروهای ضدانعقاد
- افراد دارای اختلال انعقاد
- سالمندان
- افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
- بیماران شیمیدرمانی
- افراد مبتلا به بیماری عروقی
اگر داروهایی مانند رقیقکنندههای خون مصرف میکنید، خونریزی ممکن است طولانیتر باشد.
داروی تجویزی را به دلیل بریدگی خودسرانه قطع نکنید و در صورت خونریزی قابلتوجه با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
اشتباهات رایج در کنترل خونریزی
برداشتن مکرر گاز برای دیدن زخم
این کار ممکن است لخته را جدا کرده و خونریزی را دوباره شروع کند.
فشار ضعیف و منقطع
فشار باید محکم و پیوسته باشد.
شستن زخم قبل از کنترل خونریزی شدید
در خونریزی شدید، ابتدا خونریزی را کنترل کنید.
بیرون کشیدن جسم فرو رفته
ممکن است خونریزی شدید ایجاد کند.
بستن تورنیکت برای هر بریدگی
تورنیکت برای خونریزی تهدیدکننده حیات اندام است.
شل کردن تورنیکت هر چند دقیقه
این کار توصیه نمیشود. تورنیکت صحیح پس از قرارگیری نباید توسط فرد غیرحرفهای شل یا برداشته شود.
استفاده از نخ باریک بهعنوان تورنیکت
وسایل بسیار باریک میتوانند آسیب بافتی و عصبی بیشتری ایجاد کنند و کنترل خونریزی قابلاعتمادی نداشته باشند. در صورت امکان، تورنیکت تجاری استاندارد ارجح است.
ریختن قهوه، خاکستر یا مواد گیاهی روی زخم
این مواد استریل نیستند و میتوانند آلودگی و عفونت را افزایش دهند.
ریختن پودر آنتیبیوتیک یا قرص خردشده
دارو نباید بدون دستور پزشک داخل زخم ریخته شود.
بستن بسیار محکم پانسمان معمولی
پانسمان فشاری باید خونریزی را کنترل کند، اما اگر بعد از بستن آن:
- انگشتان سرد شوند،
- رنگ آنها سفید یا آبی شود،
- بیحسی ایجاد شود،
گردش خون باید بررسی شود.
وسایل مفید برای جعبه کمکهای اولیه
برای کنترل بریدگی و خونریزی بهتر است جعبه کمکهای اولیه شامل موارد زیر باشد:
- دستکش یکبارمصرف
- گاز استریل
- باند
- چسب پزشکی
- پانسمان جاذب
- سرم شستوشو
- قیچی کمکهای اولیه
- پانسمان هموستاتیک برای افراد آموزشدیده
- تورنیکت استاندارد برای افراد آموزشدیده
شرکت در دورههای عملی کنترل خونریزی میتواند بسیار مفید باشد. برنامه Stop the Bleed آموزش فشار مستقیم، Wound Packing و استفاده از تورنیکت را برای عموم ارائه میکند.
سؤالات متداول
برای بند آوردن خونریزی روی زخم چه بگذاریم؟
برای اقدام اولیه، گاز استریل یا یک پارچه تمیز روی محل قرار دهید و فشار مستقیم و محکم وارد کنید.
اگر خون از گاز رد شد، گاز را برداریم؟
خیر. گاز اولیه را مرتب برندارید. فشار را حفظ کنید و در صورت نیاز گاز دیگری روی آن قرار دهید.
آیا یخ روی بریدگی عمیق بگذاریم؟
یخ درمان اصلی خونریزی شدید نیست. برای خونریزی فعال، فشار مستقیم اولویت دارد.
یخ نیز نباید مستقیماً داخل زخم قرار داده شود.
آیا بریدگی عمیق بدون خونریزی خطرناک است؟
بله.
بعضی زخمها ممکن است خونریزی زیادی نداشته باشند اما:
- عصب
- تاندون
- مفصل
- یا جسم خارجی
درگیر شده باشد.
آیا بریدگی عمیق حتماً باید بخیه شود؟
خیر. تصمیم به بخیه به عمق، محل، زمان آسیب، آلودگی و وضعیت بافت بستگی دارد.
از کجا بفهمیم تاندون بریده شده؟
ناتوانی یا ضعف واضح در خم یا صاف کردن عضو بعد از بریدگی میتواند مطرحکننده آسیب تاندون باشد و نیازمند بررسی پزشکی است.
بیحسی بعد از بریدگی طبیعی است؟
خیر. بیحسی جدید میتواند نشانه آسیب عصب باشد.
اگر شیشه داخل دست مانده باشد آن را بیرون بیاوریم؟
قطعه بزرگ، عمیق یا گیرکرده را بیرون نکشید. محل را ثابت کنید و برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
آیا برای بریدگی واکسن کزاز لازم است؟
به نوع زخم و سابقه واکسیناسیون بستگی دارد. برای زخمهای آلوده و عمده در فردی که دوره کامل واکسن را گرفته، فاصله پنج سال از آخرین دوز اهمیت دارد؛ برای زخم تمیز و کوچک این فاصله معمولاً ده سال است.
چه زمانی خونریزی اورژانسی است؟
اگر خون:
- با سرعت زیاد خارج میشود،
- جهنده است،
- با فشار مستقیم متوقف نمیشود،
- یا بیمار دچار ضعف، رنگپریدگی و سرگیجه شده است،
باید آن را یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفت.
جمعبندی و توصیه نهایی
در برخورد با بریدگی عمیق، مهمترین اصل این است که ابتدا شدت خونریزی را تشخیص دهید.
اگر خونریزی شدید است:
فشار مستقیم، محکم و مداوم روی محل خونریزی وارد کنید و همزمان کمک اورژانسی بگیرید.
گاز روی زخم را مرتب برندارید و قبل از کنترل خونریزی وقت را صرف شستوشو نکنید.
در خونریزی تهدیدکننده حیات دست یا پا که با فشار مستقیم کنترل نمیشود، تورنیکت استاندارد میتواند یک اقدام نجاتبخش باشد. تورنیکت باید در محل صحیح بسته شود، تا توقف خونریزی سفت شود و بعد از قرارگیری توسط فرد غیرحرفهای باز یا شل نشود.
اگر جسم بزرگی داخل زخم فرو رفته است، آن را بیرون نکشید؛ اطراف آن فشار وارد کرده و جسم را ثابت نگه دارید.
پس از توقف خونریزی نیز بریدگی عمیق نباید نادیده گرفته شود. آسیب تاندون، عصب، رگ، مفصل یا باقی ماندن جسم خارجی ممکن است در نگاه اول مشخص نباشد.
زخمهای بسیار عمیق، خونریزیهای کنترلنشونده، بریدگیهای همراه با بیحسی یا اختلال حرکت، زخم صورت و کف دست، زخم نزدیک مفصل و زخم دارای جسم خارجی نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند.
وضعیت واکسیناسیون کزاز نیز باید بهخصوص در زخمهای عمیق، آلوده، سوراخی و ناشی از گازگرفتگی بررسی شود.
توجه: این مقاله برای آموزش عمومی کمکهای اولیه است و جایگزین آموزش عملی کنترل خونریزی یا مراقبت اورژانسی نیست. اگر احتمال میدهید خونریزی تهدیدکننده حیات است، ابتدا با اورژانس تماس بگیرید و همزمان فشار مستقیم را آغاز کنید.
منابع
- 2024 American Heart Association and American Red Cross Guidelines for First Aid
- American Red Cross – Life-Threatening External Bleeding
- American Red Cross – How to Apply a Tourniquet
- American College of Surgeons – Stop the Bleed Training
- CDC – Clinical Guidance for Wound Management to Prevent Tetanus
- NHS – Cuts and Grazes
- Mayo Clinic – Severe Bleeding: First Aid
- Mayo Clinic – Cuts and Scrapes: First Aid
- Mayo Clinic – Puncture Wounds: First Aid
- Merck Manual – Skin Lacerations
دیدگاهتان را بنویسید